Πανηγύρια Κοντά στο Ρέθυμνο

Η μονή της Παναγίας Χαρακιανής - χτισμένη μέσα σε χαράκι στην άκρη του χωριού Μπαλί, 30 χλμ. από το Ρέθυμνο - έχει το σημαντικότερο προσκύνημα της 8ης Σεπτεμβρίου στον νομό. Η εικόνα χαρακτηρίζεται θαυματουργή. Σε παλαιότερες γενιές οι προσκυνητές έστηναν πρόχειρα καταλύματα από καλάμια, παλιές ομπρέλες και σεντόνια κοντά στην εκκλησία και έμεναν ως δύο εβδομάδες πριν τη γιορτή· η συνήθεια της έγκαιρης άφιξης και της διαμονής στον τόπο επιβιώνει σε τροποποιημένη μορφή. Η μονή Πρέβελη, στη νότια ακτή πάνω από το Λιβυκό, κάνει τη θερινή γιορτή της με παραδοσιακή κρητική μουσική· το μοναστήρι υπήρξε σημείο διαφυγής για εκατοντάδες συμμάχους στρατιώτες που απομακρύνθηκαν με υποβρύχιο μετά τη Μάχη της Κρήτης το 1941, ιστορία που οι Κρητικοί βάζουν στο ίδιο επίπεδο με τη θρησκευτική σημασία.

Τα Ανώγεια, στα 750 μέτρα πάνω στον Ψηλορείτη, είναι το πολιτισμικό σημείο αναφοράς για την εορταστική παράδοση του Ρεθύμνου. Είναι η γενέτειρα του Νίκου Ξυλούρη - του «Αρχάγγελου της Κρήτης» - που με τις ηχογραφήσεις του έβγαλε τη λύρα και τα ριζίτικα από την τοπική κλίμακα στην πανελλήνια. Τα Ανώγεια κάηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα το 1944 σε αντίποινα για την απαγωγή του στρατηγού Κράιπε· οι ντόπιοι θεωρούν αυτή την ιστορία καθοριστική για τον χαρακτήρα του χωριού. Πάνω από τα Ανώγεια, τα Γιακίνθια (τέλη Ιουλίου / αρχές Αυγούστου) γίνονται σε πέτρινο ξωκλήσι στα 1.260 μέτρα, με διαφορετικό θέμα κάθε χρόνο, συνδυάζοντας την κρητική παράδοση με άλλες μεσογειακές μουσικές. Ο αυτοσχεδιασμός σε μαντινάδες - δεκαπεντασύλλαβα ομοιοκατάληκτα δίστιχα που φτιάχνονται επί τόπου και ανταλλάσσονται μεταξύ τραγουδιστών, με το κοινό να κρίνει την ευστοχία - είναι η ζωντανή τέχνη του ρεθεμνιώτικου πανηγυριού.