Πανηγύρια Κοντά στο Ηράκλειο

Η μουσική στο κρητικό πανηγύρι στηρίζεται σε δύο όργανα: τη λύρα (τρίχορδη, με δοξάρι, που παίζεται κάθετα στο γόνατο και οι χορδές σταματούν με τα νύχια - οι λυράρηδες κρατούν μακριά νύχια στο αριστερό χέρι ως αναγνωριστικό) και το λαούτο (οκτάχορδο, με τεχνική όπου οι κατιούσες πενιές χτυπούν ρυθμικά το καπάκι). Το μπουζούκι, στάνταρ στα στεριανά πανηγύρια, απουσιάζει από τα κρητικά γλέντια - οι Κρητικοί μουσικοί το χαρακτηρίζουν ρητά στεριανό όργανο. Οι μαντινάδες συνοδεύουν τη λύρα: δεκαπεντασύλλαβα ομοιοκατάληκτα δίστιχα, αυτοσχέδια, με τους τραγουδιστές να ανταλλάσσουν στίχους πάνω σε επαναλαμβανόμενη μελωδική φόρμα (κοντυλιά). Στο πανηγύρι, ένας καλός μαντιναδολόγος παίρνει ηχηρή απάντηση από το κοινό· ένας κακός παίρνει σιωπή.

Ο πεντοζάλης είναι ο χορός που ταυτίζεται με την Κρήτη. Έχει 10 βήματα συνολικά, χορεύεται σε ανοιχτό κύκλο αριστερόστροφα, και ο πρωτοχορευτής αυτοσχεδιάζει ακροβατικές φιγούρες - πηδήματα, κλωτσιές, στροφές - ενώ ο δεύτερος στέκεται σταθερός ως δομικό στήριγμα. Μετά τον αυτοσχεδιασμό ο πρώτος περνά στο τέλος και σέρνει ο επόμενος· η εναλλαγή συμβολίζει τη διαδοχή της αρχηγίας στο πεδίο της μάχης. Ένας σπουδαίος αυτοσχεδιασμός παίρνει φωνές «Άξιος!» - τη λειτουργική λέξη. Ο σιγανός ανοίγει το γλέντι πριν τον πεντοζάλη (8 βήματα στη ρεθεμνιώτικη εκδοχή, 6 στην ηρακλειώτικη). Μόνο στις 15 Αυγούστου, ελληνικά μέσα μέτρησαν 47 ταυτόχρονα πανηγύρια σε όλη την Κρήτη. Στις 25 Αυγούστου γιορτάζει ο Άγιος Τίτος - πολιούχος όλης της Κρήτης, χειροτονημένος από τον Απόστολο Παύλο· στις 11 Νοεμβρίου ο Άγιος Μηνάς, πολιούχος του Ηρακλείου, που κατά την τοπική παράδοση εμφανίστηκε σε Οθωμανούς στρατιώτες το 1826 και απέτρεψε σφαγή.